maandag 5 december 2011

Schoolperiode

Kleuterschool
Allereerst natuurlijk een paar jaar naar de “Banjaert kleuterschool” in de Banjaertstraat, waar ik (5) heen ging voordat ik naar de “grote school” moest. Veel herinner ik me daarvan niet maar wel dat de “juffrouw” daar erg aardig was, ik er mijn 6e verjaardag vierde samen met een ander joch (samen staande op een tafel) die even oud werd. Beschuit met roze muisjes verschenen op 31 januari 1938 omdat prinses Beatrix was geboren. Een klein feestje was dat toen in die tijd.

Lagere School
In het 6e levensjaar (september 1938) naar de ”grote school” aan de Wijkerstraatweg in
Velsen Noord naast het politiebureau, dicht bij de pont over het kanaal en had de naam School G.

In de 1e klas een lerares, “juffrouw” was haar aanspreektitel, naam Zuurmans.
Vanzelfsprekend bleef het daar niet bij want net als in de 21e eeuw werden er onmiddellijk bijnamen verzonnen zoals Zuurkool en Zuurpruim. Nou dat laatste klopte wel want ze was in onze ogen zeer onvriendelijk en sjagrijnig. Een zuur hoofd.

Gedurende die periode moest ik ook nog door de KNO arts dokter Müller het R.K.ziekenhuis geopereerd worden aan de amandelen. Dat heb ik geweten. Voor die tijd was het niet zo’n geroutineerde ingreep als tegenwoordig. Vastgebonden op een stoel, kap op de neus en toen ik bijkwam uit de narcose brullen maar waarom weet ik beslist niet mee. Pijn vergeet zo snel. Misschien vond ik het gewoon wel eng. De herinneringen eraan zijn namelijk niet zo helder.

In de tweede klas van de lagere school een leraar, Dirk de Wilde. Nou die deed zijn naam eer aan.In het begin aardig maar het venijn kwam later. Dat kwam zo.

Mishandelingen.
Een eerste klas sadist, die er geen groter genoegen in scheen te scheppen op alle mogelijke manieren lijfstraffen uit te delen. Eigenlijk al uit de tijd en verboden maar daar had hij maling aan. Het klinkt misschien onwerkelijk maar hij moest vooral mij hebben. Dat was al snel duidelijk want er waren jongens en meisjes die ooit wel eens hun sommen niet af kregen en waarover die man zich geheel niet druk maakte. Toen het mij eenmaal overkwam moest ik achterin het lokaal en voorover gebukt een aantal stokslagen (minimaal 10)op mijn achterwerk in ontvangst nemen.

En dit is echt niet overdreven of gelogen !!!!!!!!!!!!!!!!!!!

Nooit heb ik begrepen waarom hij aan mij zo de pest had. Ik was namelijk een zodanig sulletje dat de jongens in de klas mij altijd “slome burg”noemden. Hij heeft het eens zo bont gemaakt dat ik een “flair” tegen mijn hoofd kreeg (wat hem ergerde weet ik vandaag de dag nog niet) en wel zo hard met een scherpe grote ring aan zijn vinger dat een bloedende wond en hoofdpijn het gevolg was. Thuis natuurlijk onmiddellijk de vraag hoe ik daaraan kwam. Dan had je ma moeten kennen in zo’n situatie. Als een tijgerin reageerde ze. Ze heeft zich onmiddellijk met het hoofd der school in verbinding gesteld (ik moest mee), de plek getoond en hem duidelijk gemaakt dat zij direct nadat zoiets weer gebeurde de politie zou inschakelen.

Dirk heeft zich daarna op een andere wijze gewroken door mij om het minste of geringste vergrijp een baal strafwerk te bezorgen of “in de hoek te zetten”. Het feit dat hij mij anders behandelde dan mijn medeleerlingen kwam eigenlijk op een toevallige wijze aan het licht. Dat kwam zo.

Vriendjespolitiek.
Er was in een lagere klas een leerlinge Nellie gekomen die de aandacht trok van mij en één van de andere jongens, ook een Wim. Na schooltijd liepen wij, zodra wij het meisje ontdekte, achter haar aan omdat bleek dat zij voor een gedeelte van de thuisroute dezelfde kant op moest.
Dat heeft maar een paar dagen geduurd. Verder niets bijzonders en alles op behoorlijke afstand.
Hoe zijn jongens dan op een leeftijd van om en nabij 8 à 10 jaar ??
Opmerkingen dus in de trant van: “wat een lekker grietje” en meer van die onschuldige opmerkingen. Kriebeltjes (kleintjes)hadden we toen al blijkbaar en misschien zat het in de genen.

Blijkbaar heeft dit voorval toch als afstandsbediening gewerkt want ze moet haar vader iets ernstigs hebben verteld. Enige dagen later kwam de domper. Wim en ik werden voor de klas gehaald direct nadat de school was begonnen. Dirk stond vóór ons (dat beeld vergeet ik nooit)met een bekend martelstok in zijn rechterhand, zacht tikkend op zijn linkerhand en beweerde dat wij een meisje uit een lagere klas dagen “hadden lastig gevallen”. “Dat was ongehoord, ongepast en niet getolereerd”. “Eigenlijk”, zo sprak hij, “zou ik jullie hiervoor moeten straffen maar ik laat het bij een waarschuwing en laat het niet meer gebeuren”.
Later kwam ik tot de ontdekking dat de “beul” bevriend was met de vader van het bewuste kind maar ook met de vader van mijn klasgenoot.

Zodoende kon hij de één niet straffen en de ander wel voor hetzelfde. Toen werd het mij duidelijk dat hij echt, zoals men dat toen noemde “iets tegen mij persoonlijk had”.

Ooit hoorde ik tientallen jaren later toen ik nog een medeleerling uit die klas ontmoette dat hij ook nog pedofiele neigingen had. Nooit op mij uitgeprobeerd en dat was voor hem maar goed ook want mijn vader had hem vermoord. Deze leraar had gelukkig ook wel andere “gezichten”die voor de leerlingen heel wat leuker en sympathieker waren.

Grapjes
Hij bezat, zeldzaam voor die tijd, namelijk een filmcamera en filmde als voorbeeld eens een jongen die van een schoolbank moest springen en vertoonde het beeld dan later in omgekeerde volgorde dus sprong hij op de vertoonde film achteruit van de grond op de bank. Voor die tijd een fenomeen voor wat betreft trucage.

Ook had hij voor de gewoonte om een geijkte uitspraak te doen als hij bemerkte dat iemand een pen of potlood had laten vallen. Hij zei dan: “Ga er maar naast zitten”. Daarna pakte hij zijn filmcamera en filmde het tafereel van een leerling die op de grond zat naast een pen of een potlood.. Hij zag daar blijkbaar wat in.

Wraak
Dat hij trouwens wel kleinzielig, onrechtvaardig en wraakzuchtig was kwam door de volgende situatie. Hij had op dag in onze klas eens verklaard een vreselijke hekel te hebben aan een bepaald spelletje op het schoolplein waarbij werd gezongen. Dat had hij natuurlijk nooit moeten doen.

Onze klas werd na de ochtenduren uitgelaten en wat gebeurde kon je voorspellen.
Het waren misschien 4 of 5 kinderen die luidkeels dat lied joelend de school verlieten voor de middagpauze. Na de pauze betraden wij de klas en zijn gezicht stond op onweer.
Ik hoor hem nog zeggen: “Hoe hebben jullie het durven wagen een lied te zingen waaraan ik zo’n hekel heb”. “Dat is pesterij van een leraar, dat tolereer ik niet en dus blijven jullie allemaal een uur na”.

Zo was hij dus. De hele klas werd gestraft om een handeling van 4 leerlingen.

Tabak
Nog iets. Met de regelmaat van de klok kwam hij de klas binnen met bladeren waarvan wij later roken dat het de bladeren waren van een tabaksplant. Waar ze vandaan kwamen en waarom hij die zelf droogde en bewerkte (fermenteren noemt men dat) hebben we nooit kunnen achterhalen.
Er hing dan altijd een penetrante lucht in de klas. Ja, wij rookten nog niet.

Voorlezen
Wel een goede eigenschap van hem vond ik de manier waarop hij kon voorlezen. Dat kon hij als geen ander en deed hij regelmatig. Vaak uit het boek dat net was uitgekomen en uitermate spannend. De titel was op zich nietszeggend en misschien een beetje komisch maar het stond vol met spannende avonturen met een particulier vliegtuig over de halve wereld. Je zag de handelingen voor je ogen geschieden.

Spin
Af en toe had hij ook buitengewoon interessante bezigheden. Hij kwam een keer binnen met een fles waarin hij één of ander grote spin had. Bleek een flink formaat kruisspin te zijn.
Hij zette die fles op zijn tafel, pakte een dot watten en drenkte dat in één of andere vloeistof, ether of chloroform maar dat wisten wij toen nog niet.

Hij stopte die aldus geprepareerd prop watten bij de spin en wachtte enige minuten.
Of de spin toen naar de spinnenwereld was gestuurd of alleen verdoofd heb ik nooit geweten. Eenmaal ‘buiten westen’ werd het beest in een bepaalde houding onder een microscoop gelegd en mochten wij om de beurt kijken.

Wij zagen een paar grote slag- annex giftanden in een gevaarlijk uitziende en monsterlijk grote kop. Ja,dat krijg je als het vele malen vergroot is en ziet er dan heel griezelig uit.

Beukennootjes
Eens per jaar ging de hele klas in een bepaald jaargetijde naar bos Rooswijk (zie ook hoofdstuk Velsen Noord) langs de Wenckebachstraat waar nu gebouwen van Tata Steel staan. In dat bos was het dan zoeken naar beukennootjes omdat een groot bosdeel bestond uit beukenbomen.

In de laatste jaren van de oorlog is trouwens een klein deel door mensen die behoefte hadden aan brandstof voor de kachel omgezaagd en verzaagd totdat op zeker moment de bezetter verdere sloop belette. Het omzagen is in later jaren voortgezet in opdracht van Hoogovens t.b.v de uitbreiding van gebouwen voor algemene werkplaats, rekencentrum, hoofdkantoor 2, opleidingen e.a.

Mulo
Natuurlijk moest op het onderwijs van de lagere school vervolg onderwijs gedaan worden.
Dat werd de Duinwijkschool voor Christelijke Mulo, vanzelfsprekend in de Duinwijklaan. Het kan nog zijn dat die school nog stamde uit het tijdperk “Wijk aan Zee en Duin” waartoe de wijk destijds heeft behoord voordat het Beverwijk werd in 1936. Of Christelijke Mulo nu werkelijk verschilde met Openbare Mulo wat leerstof betreft heb ik nooit begrepen of het moest het onderwijs zijn in Bijbelse geschiedenis. Kan nooit belangrijk geweest zijn. Ik was 12 en het was 1944 dus nog oorlogstijd.

Hoe ik op de Mulo terecht kwam was te wijten aan een buurjongen die naast ons in de Westerwijkstraat woonde (die in het verhaal over die straat ook nog voorkomt). Op zekere dag vertelde hij daar dat hij naar de ULO (later Mulo)was gegaan waar hij algebra en meetkunde kreeg. Nou daar keken mijn ouders en ik hoog tegenop, ALGEBRA en MEETKUNDE en dat in 1940.
Dan moest je toch wel erg knap zijn dus wilde ik dat ook!!!!!!!

Ik heb vanaf de eerste klas zonder onderbreking onderwijs genoten tot de winter van ’44-’45.
Er werd geen les meer gegeven vanwege gebrek aan brandstof voor de kachel die werd gevoederd met kolen. Die waren er op een bepaald tijdstip niet meer. Die kachel was nog een ouderwets type, een flinke jongen, waarin soms wel 2 kitten vol kolen in werden gestort, met het opschrift: “Je brûle toute l’hiver sans m’éteindre” ofwel ik brand de hele winter zonder uit te gaan. Niet meer voor te stellen in hedendaagse scholen met CV.

Ik was op de lagere school al geen studiehoofd en ook niet op de Mulo. Het ging maar moeizaam en de cijfers waren krap aan voldoende om bevorderd te worden naar een hogere klas. Mijn geluk (en dat had ik wel een beetje) was dat ik voor veel vakken niet echt hoefde te ”leren” en dat waren de exacte vakken zoals ja, ja, ALGEBRA EN MEETKUNDE. Natuurlijk kwamen er formules aan te pas maar toch had ik er minder moeite mee dan bijvoorbeeld met aardrijkskunde want daarbij kwamen zoveel andere onderwerpen kijken. Voor dat vak haalde ik dan ook op het eindexamen, oh grote schande, een vette 2. Van de 3e naar de 4e was het dan einde geluk en ik bleef zitten.
Grote consternatie thuis en commentaar van ma. “Je gaat maar met je kont aan het werk”, was haar reactie. Ja, dat zei ze letterlijk. Natuurlijk kon ik mijn reis door studieland voortzetten dankzij mijn vader die vond dat ik op een of andere wijze toch minstens een Mulo diploma moest halen.

Dat was in die tijd nog wat. Een decennia later bijna niets meer. HBS of nog mooier HTS, daar kwam je toen wel verder mee. Natuurlijk had je, zoals op elke school van die studiebollen in je klas die voor elk vak negens en tienen haalden. Bij ons dus ook maar ik was evenals de meeste van mijn klasgenoten middelmatig en ook meer speels dan wenselijk was.

zaterdag 15 januari 2011

Hoe het begon


Ten noorden van het Noordzeekanaal en behorende tot de gemeente Velsen ligt het dorp Velsen-Noord waar ik geboren ben in huize Westerwijkstraat 2 op  2 juni 1932 als jongste en tevens laatste kind van het mannelijk geslacht.

Mijn ouders waren genaamd:
  • Vader Willem, geboren 19 mei 1895 in Leiden
  • Moeder  Maria Johanna Colijn, geboren 14 december 1899 in Hazerswoude 

Al eerder  vóór hun huwelijk van 17 januari 1923 had mijn Ma een zoon:
  • Johannes (Jan) van 22 juni 1920 (van een andere biologische vader) geboren in Leiden
·         
Na hun huwelijk zijn er twee dochters geboren:
  • Suzanna Maria van 22 mei 1923 in Leiden (de oorzaak van een gedwongen huwelijk) en
  • Willy van 21 november 1928
Ik kwam als laatste ter wereld op 6 juni 1932. In de periode tussen mijn geboorte en de leeftijd ca. 3 waarop het gezin verhuisde naar nummer 8 kan ik me niets herinneren; dat kwam pas later toen we er al een paar jaar woonden. Vanaf dat adres zijn de meeste jeugdherinneringen tot 1943, maar daarover later in dit verhaal.

Wat mij wel direct opviel als kind van 5 à 6 was dat vader volgens mijn waarneming in die tijd een enorm kippenhok had gebouwd, dat liep van links achter de achterdeur tot het eind van het erf. In dat hok altijd kippen van de meest uiteenlopende  soort zoals Barnevelders, Witte Leghoorns, zwarte mij onbekende exemplaren enz. Indien er tussen haan en kippen een broedse kip liep werd deze onmiddellijk van de anderen gescheiden want zo’n kip laat zich n.l. in haar toestand niet meer beklimmen door een haan tenzij de dood erop volgt omdat die kip constant wordt aangevallen. Vadertje haan had blijkbaar geen verstand van broedse kippen en gedroeg zich dus als een woeste verkrachter.  Dat was dan altijd een luid en gewelddadige spektakel; gevolg: een willekeurig aantal eieren onder de kip,  het geheel in een apart hok en dan maar wachten tot  die eieren uitkwamen na een aantal dagen.

Verder had Pa de beschikking over een behoorlijke schuur waarin van alles werd gedaan dat tot zijn hobby behoorde zoals o.a. het vervaardigen van z.g. kaarsenblakers ( hangende kaarsenhouders, in dit geval van roestwerend behandeld plaatstaal). Boven de kaars hing een kaarsendover. Deze hobby heeft hij volgehouden tot ver in de jaren ’60. Voorts stonden er in deze schuur de nodige fietsen ( maar toen nog niet die van mij maar daarover ook later) die hij altijd van bij elkaar verzamelde onderdelen in elkaar zette.

Het overige deel van de achtertuin was gedeeltelijk voorzien van gras waarop ’s-zomers in warme dagen een wasteil met water werd geplaatst om mij en mijn jongste zuster enige verkoeling te verschaffen. Die wasteil had nog een hoofdfunctie. Elke zaterdag in de keuken werd de teil gevuld met warm water om mijn jongste zuster in te baden. Zodra die “schoon”was ging ik in de “tobbe” en natuurlijk in hetzelfde water, indien nodig bijgevuld met heet water.

Wie zei er iets van hygiëne!!??

Achter het eigenlijke erf liep een soort voetpad langs de woningen vanaf nummer 2 tot nummer 10. Verdere doorgang vanaf nummer 10 was geblokkeerd. Vanaf 10 t/m 14 bereikte men de erven van de andere zijde. Vond ik altijd een vreemde situatie. Voorts was er achter ons eigenlijke erf en achter het genoemde voetpad een klein stukje land waarop mijn vader in hoofdzaak groente teelde en een enkele vrucht. Wiens eigendom dat was is mij nooit verteld maar gezien de normen uit die tijd zal het wel bij de huur van het huis inbegrepen zijn geweest of anders heeft mijn vader het erbij gehuurd. Zo was hij ook wel.

Het grootse deel van die groentesoorten bestond uit diverse soorten kool . Om nu een goed product te kunnen oogsten moest hij zorgen dat de koolwitjes  bij de planten vandaan gehouden werden. Aangezien Pa niet beschikte over middelen om insecten te bestrijden moesten de nakomelingen van deze vlinder, de rupsen, zo vroeg mogelijk gevangen worden en gedood. Die taak had hij toebedeeld aan mij en ik kreeg meestal assistentie van een buurmeisje van dezelfde leeftijd, een dochter van de familie Luijt van nr. 10.

Uitgerust met een emmer water gingen wij tweeën  alsvolgt aan het werk. Eerst werden de rupsen van de koolplanten gehaald, vervolgens met een scherpe glasscherf in twee helften gesneden op een oude plank en de twee helften daarna in de genoemde emmer met water gedeponeerd omdat we niet helemaal zeker waren van hun overlijden in hun natuurlijke status in het water want……. “Misschien konden ze wel zwemmen”.
 Een gruwel want dat was niets meer of minder dan dierenmishandeling al waren het dan ook maar schadelijke rupsen. Maar ja, weet je veel op die leeftijd en van een dierenbescherming had je nog nooit gehoord. Voorts gebruikten wij dat water dan weer om er een stukje eetbaar fruit in te wassen.
We vonden het best smaken en hadden nergens last van.

Wist je veel van hygiëne ???!!!

Het huis had wel een grappige indeling. Via de voordeur kwam je in een halletje waarin het toilet en een kast onder de trap. Links de deur naar de woonkamer en daarin schuin rechts achterin een tweede kamer en door de familie gebruikt als eetkamer. De woonkamer had links achterin een zeer brede schuifdeur naar de keuken. Boven en grenzend aan de trap een flinke overloop (waar ik sliep) en verder een ouderslaapkamer aan de voorkant en een slaapkamer voor mijn 2 zusters aan de achterkant. Waar mijn broer toen sliep weet ik echt niet meer en ik kan me er ook helemaal niets bij denken.